Van 5 tot en met 7 juni trekken kinderen en volwassenen in heel Nederland naar de waterkant om te onderzoeken wat er allemaal leeft in de sloot. Van kleine waterdiertjes tot bijzondere planten: er is van alles te zien en te beleven. 

Ciska Veen is benoemd tot bijzonder hoogleraar Bodembiologie aan Wageningen University & Research (WUR). Naast haar nieuwe rol bij WUR blijft ze werkzaam als hoofd van de afdeling Terrestrische Ecologie bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).

Hoe goed ruikt een mier? Kunnen kinderen dat net zo goed? Hoe maak je kunst met grond? Waarom zijn regenwormen zo belangrijk voor de bodem? De antwoorden op deze en nog veel meer vragen konden bezoekers op Expeditie NEXT in Enkhuizen en tijdens het Aardbewonersfestival in Artis Amsterdam uitzoeken.

Meer biodiversiteit in de bodem, en een buffer tegen droogte? Plant dan heggen in het agrarische landschap. Het positieve effect bovengronds op insecten en vogels bijvoorbeeld was al bekend, maar ondergronds vallen er nog veel meer ‘vruchten te plukken’. Een onderzoeksteam van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat met nieuw onderzoek zien dat heggen een heel eigen en complex microbieel bodemleven hebben, met een glansrol voor schimmels.

Deze maand is een groot team van onderzoekers van het NIOZ, de UvA, de RUG en het NIOO aan boord van het onderzoeksschip Anna Weber-van Bosse om kennis te verzamelen over virussen in zee. Het PHYVIR-project onderzoekt de invloed van virussen op het fytoplankton en de zee-ecosystemen. Deze gegevens zijn nodig om onze klimaatmodellen te kunnen verfijnen.

De schaatsenrijder is uitgeroepen tot het Waterdiertje van het Jaar. Met deze eretitel vraagt het burgerwetenschapsplatform Waterdiertjes.nl iedereen in Nederland om op onderzoek te gaan langs de waterkant, en waarnemingen van de schaatsenrijder en andere waterdiertjes door te geven. Dat kan nu ook met de hulp van AI-herkenning. 

Koen Verhoeven is benoemd tot bijzonder hoogleraar Plantenecologie en Evolutie aan het Institute of Biodiversity and Ecosystem Dynamics (IBED), onderdeel van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zijn onderzoek richt zich op micro-evolutie en de manier waarop planten zich aanpassen aan snel veranderende omgevingen. Verhoeven combineert het hoogleraarschap met zijn werk als senior onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). Hij is aan het begin van dit jaar gestart.

Kleine zwanen trekken steeds minder ver naar het zuidwesten in de winter. Gemiddeld overwinteren ze 118 km dichter bij hun broedgebied per 1°C winteropwarming. In zijn promotieonderzoek laat Hans Linssen van de UvA en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) zien dat deze aanpassing een combinatie is van twee processen. De vogels reageren op de temperatuur en schuiven minder ver op als het in de herfst warm blijft. En jonge vogels hebben minder de neiging dan hun ouders om terug te keren naar waar ze een eerdere winter zijn geweest en kunnen verder in het noordoosten blijven hangen.

In de ruim 70 jaar dat het koolmeesonderzoek van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) loopt, is er nog nooit zo vroeg het eerste ei gevonden. Op 21 maart is het recordei gelegd, in Oosterhout bij Nijmegen. Dit maakt heel duidelijk zichtbaar hoe de lente door klimaatverandering gemiddeld steeds vroeger start, en hoe de mezen zich proberen aan te passen.

NIOO-onderzoeker Paul Bodelier is benoemd tot bijzonder hoogleraar Functionele Microbiële Ecologie aan de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica in Nijmegen.

“Het is echt heel goed kijken waar je loopt”, waarschuwt Maaike van der Zanden terwijl ze de weg wijst naar haar onderzoeksplek. “Dit is echt een hotspot, en padden volgen ook dit soort wandelpaden”. Haar studenten zijn net klaar met de eerste ronde experimenten. Ze werken nog tot iets na middernacht door om genoeg padden te bestuderen.

Een grote groep vrijwilligers leverde in 2025 een recordaantal waarnemingen in bij burgerplatform Waterdiertjes.nl. Eendagsvlieglarven stonden dat hele jaar centraal, die zijn in zo’n 40 procent van de onderzochte wateren gezien. De larven van ‘zwemmende eendagsvliegen’ waren het talrijkst. Op plaatsen met afwisselend open water en met planten begroeide stukken werden zij het vaakst waargenomen.