Kwantitatieve bepaling van de aanvoer van voedingsstoffen door watervogels in zoetwaterhabitats

De populaties watervogels in West-Europa zijn de laatste tientallen jaren sterk gegroeid, waarschijnlijk als gevolg van de verminderde bejaging en de grotere beschikbaarheid van voedsel door veranderde landbouwpraktijken. Omdat veel plantenetende watervogels hun voedsel op het land zoeken, in weilanden en hooilanden, maar ’s avonds terugkeren naar de meren, verplaatsen ze voedingsstoffen (nutriënten) van het land naar het water.

Deze instroom van nutriënten kan grote veranderingen teweegbrengen in de dynamiek van de voedingsstoffen in dergelijke wateren, met name als het gaat om elementen die een beperkende factor vormen voor de plantengroei (zoals fosfor en stikstof). Gezien het geschatte totale aantal van 200 miljoen (!) dagen dat ganzen en zwanen in de winter in Nederland doorbrengen, kan deze aanvoer van voedingsstoffen door vogels in zoetwatersystemen een aanzienlijke invloed hebben op de nutriëntenhuishouding in deze ecosystemen. Maar ook vogels die insecten en andere dieren eten, kunnen van invloed zijn op de voedseldynamiek in zoetwatersystemen. Vanwege hun mobiliteit kunnen ook zij immers voedingsstoffen verplaatsen van het ene meer naar het andere.

Computerprogramma Water birds 1.1

Water birds 1.1 is een computerprogramma waarmee de aanvoer van voedingsstoffen door verschillende soorten watervogels in zoetwaterhabitats in Europa kan worden geschat. Het programma wordt vooral toegepast in Centraal-Europese landen en met name ook in de Benelux.

Alle berekeningen zijn gebaseerd op modellen beschreven in de volgende publicaties:

• Plantenetende vogels: Hahn, Bauer & Klaassen (2008)
  Quantification of allochthonous nutrient input into freshwater bodies by herbivorous waterbirds. Freshwater Biology 53, 181-193. http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2427.2007.01881.x
• Vleesetende vogels:  Hahn, Bauer & Klaassen (2007)
  Estimating the contribution of carnivorous water birds to nutrient loading in freshwater habitats. Freshwater Biology 52 (12), 2421-2433. http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2427.2007.01838.x

Het model omvat alleen die soorten die in Nederland worden waargenomen en die van belang zouden kunnen zijn voor de aanvoer van voedingsstoffen in zoet water. Wat betreft de plantenetende vogels (herbivoren) hebben we alleen gelet op die watervogels waarvan bekend is dat ze minstens een deel van de tijd fourageren op het land, volgens gegevens uit de boeken van Cramp (1998) en Glutz von Blotzheim (1990). Wat betreft de vleesetende vogels hebben we gekeken naar soorten die algemeen zijn op het Nederlandse vasteland, hetzij als zomer- of wintergasten of als broedvogels. Voor de watervogels worden de gewone Engelse namen gebruikt. Als u andere of meer soorten wilt invoeren, kunt u het invoerbestand ‘Input_Birds.txt’ aanpassen (zie de HELP-functie voor instructies).

Download
Het computerprogramma Waterbirds 1.1 is bijgevoegd in de bijlage.
U kunt het programma als volgt starten: download het zipbestand naar een nieuwe map en pak het uit. U start het programma door te dubbelklikken op ‘Waterbirds.exe’. In het programmavenster kunt u vervolgens de vogelsoort, de tijdsperioden en de voedseltypes selecteren, om de aanvoer van nutriënten te kunnen berekenen.

Contactpersonen
Steffen Hahn: steffen.hahn@vogelwarte.ch
Silke Bauer: s.bauer@nioo.knaw.nl
Marcel Klaassen: m.klaassen@nioo.knaw.nl