De invasie van de vogelkers

Amerikaanse vogelkers is een vrij kleine struikachtige boom uit Noord-Amerika. Hij heeft aardige witte bloemetjes en een mooie rode kleur in de herfst. In de jaren 50 van de vorige eeuw is de Amerikaanse vogelkers uitgezaaid in de Nederlandse bossen om voor wat ondergroei te zorgen. De import liep danig uit de hand omdat de vogelkers enorm is gaan woekeren en bossen door deze exoot dreigen dicht te groeien.

In veel bossen moeten de beheerders maatregelen treffen om de Amerikaanse boomsoort die al snel de naam bospest kreeg te bestrijden: in veel gevallen moeten alle jonge boompjes met hulp van vrijwilligers worden uitgetrokken.

De grote vraag is natuurlijk hoe het kan dat de vogelkers het bij ons zoveel beter doet dan in Amerika. NIOO-onderzoeker Wim van der Putten heeft samen met drie Amerikaanse collega's kunnen aantonen dat het vooral te maken heeft met het feit dat de boomsoort ontsnapt aan zijn natuurlijke vijanden in de bodem. Op de oorspronkelijke groeiplaatsen in de Verenigde Staten houdt de bodemschimmel Pythium de Amerikaanse vogelkers in toom. Deze natuurlijke schimmelvijanden zijn in de Nederlandse bodem niet te vinden. Wel andere Pythium-schimmels, maar de soort die de vestiging van jonge struiken in de buurt van soortgenoot voorkómt, zit alleen in de Noord-Amerikaanse bodem. Sterker nog, de bodemorganismen in de Nederlandse bossen zijn juist gunstig voor de zaailingen van de Amerikaanse vogelkers. Hierdoor staan de bomen in Noord-Amerikaanse bossen zo'n 40 meter uit elkaar, terwijl ze in Nederland een gemiddelde afstand van 5 meter hebben als je er niets aan doet.

Het resultaat is in 2003 gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Ecology Letters (zie bijlage). Dit is het eerste harde bewijs dat de ontsnapping aan natuurlijke bodemziekten een uitheemse plant kan laten uitgroeien tot een invasie. Het laat ook zien dat de bodemorganismen een belangrijk effect hebben op hoe een bos er daadwerkelijk uitziet. Deze nieuwe kennis verbetert de mogelijkheden voor het voorspellen en voorkómen van invasies.

>>Zie verder dossier: klimaatverandering en planteninvasies.